Sluit venster x

Denkt u mee over de menustructuur van de nieuwe gemeentelijke website? Vul hiervoor de test in via https://bit.ly/3HVB1Z9. U krijgt een aantal vragen. Geen antwoord is onjuist. En de test is volledig anoniem. Met uw antwoorden helpt u ons om de website zo overzichtelijk mogelijk voor u in te richten.

Eikenprocessierups

Home > Inwoners > Eikenprocessierups

Eikenprocessierups

  • Wat is het?

    De laatste jaren is er rond eiken kans op overlast van eikenprocessierups. Door warm voorjaarsweer, de veelheid aan eiken en het gebrek aan natuurlijke vijanden, hebben de rupsen zich de laatste jaren sterk kunnen uitbreiden. De eikenprocessierups kan tot eind augustus voor ongemak zorgen. In de gemeente wordt eikenprocessierups bestreden, maar helaas kunnen we de overlast nooit 100% wegnemen. We zullen met deze plaag moeten leren omgaan.

    Bestrijding van de eikenprocessierups:

  • Hoe werkt het?

    Bestrijdingskaart bekijken

    De gemeente zet vooral in op preventieve maatregelen om de plaagdruk te beheersen. We zetten in op een beheersbare populatie waarvan de overlast acceptabel is. Deze preventieve maatregelen zijn:

    Preventieve bestrijding

    Preventieve bestrijding betekent het bestrijden van de rupsen voordat ze brandharen krijgen. De eikenprocessierups wordt bestreden door de eiken te besproeien met een biologisch middel met bacteriën. Dit wordt toegepast langs een aantal wegen in de gemeente. Op een digitale plattegrondkaart is te zien waar deze methode wordt toegepast:

    Wanneer wordt er bestreden?

    Deze werkzaamheden vinden plaats in de week van 10 mei en gaan dag en nacht door. Een gespecialiseerd bedrijf spuit het middel in de bomen met een tractor en een grote nevelspuit. Het middel is ongevaarlijk voor mensen, huisdieren, vogels en planten. Wij houden rekening met beschermde vlindersoorten en mijden plekken waar deze te vinden zijn. De tractor en het gezoem van de nevelspuit kunt u misschien in de omgeving horen. Dit duurt gelukkig maar kort, want de tractor staat niet stil, maar rijdt continu door. We proberen de overlast zoveel mogelijk te beperken.

    Prioritering

    De bespuiting is duur en de capaciteit is beperkt. Daarom is een prioritering gemaakt op grond van de combinatie van het aantal eiken, de sterk aangetaste plekken van voorgaande jaren en de plekken waar veel mensen komen of langdurig verblijven. In het buitengebied waar weinig mensen langdurig verblijven kan bijv. besloten worden geen preventieve bestrijding uit te voeren.

    Reactieve bestrijding

    Als na de preventieve bestrijding toch eikenprocessierupsen verschijnen en overlast veroorzaken, kan reactieve bestrijding worden ingezet. Dit is het wegzuigen van nesten en rupsen en gebeurt door speciale bestrijdingsdiensten. Het wordt ten stelligste afgeraden om zelf de nesten te verwijderen, omdat men daarbij brandharen kan oplopen.

    Als u overlast ervaart van rupsen of nesten kunt u dit melden via de Fixi app. De gemeente registreert uw melding en zal afwegen of ingrijpen nodig is. Dit is afhankelijk van het aantal waargenomen rupsen of de grootte van het nest, de locatie (komen hier veel mensen langs of zijn ze langdurig aanwezig) en de beschikbare capaciteit. U krijgt bericht over de afhandeling. Wanneer besloten wordt om in te grijpen, volgt meestal een inspectie van groenambtenaren of ingehuurde bestrijdingsdiensten. De nesten kunnen vervolgens worden weggenomen of weggezogen door een gespecialiseerd bedrijf.

    Biodiversiteit, bevorderen van natuurlijke vijanden

    Te weinig natuurlijke vijanden

    De natuurlijke vijanden van de rupsen zijn roofinsecten en zangvogels. Het volwassen dier is een nachtvlinder die wordt gegeten door vleermuizen. Doordat de begroeiing in woonkernen en bedrijfsterreinen erg soortenarm is en weinig beschutting biedt, komen hier maar weinig roofinsecten, zangvogels en vleermuizen voor.

    Bloemrijke bermen en tuinen

    Tot de roofinsecten behoren dieren zoals sluipwespen, sluipvliegen, zweefvliegen, gaasvliegen, roofkevers, roofwantsen, oorwormen, sprinkhanen en mieren. Bij veel roofinsecten leeft de larve van andere insecten (bijv. rupsen), terwijl het volwassen dier van nectar en stuifmeel leeft.

    Roofinsecten kunnen dus sterk in aantal toenemen als we bermen veranderen van strakke grasmatten in bloemrijke groenstroken en als we in parken en op bedrijfsterreinen meer bloeiende planten en struiken aanplanten. Het gaat dan vooral om inheemse planten met ondiepe bloemen.

    Vogels hebben naast voeding ook beschutting nodig. Dichte begroeiing, zoals (lage) heggen, klimplanten en struikgewas voorzien hierin. Veel insectenetende vogels kunnen ook gelokt worden met vruchten. Besdragende struiken voorzien hierin. Holenbroeders zoals kool- en pimpelmezen kunnen gelokt worden met nestkasten. Ook aanwezigheid van water in de buurt is voor veel vogels noodzakelijk voor een goed leefgebied.

    Vleermuizen eten de vlinders van de eikenprocessierups. Vleermuizen verschuilen zich overdag achter luiken, gevelbetimmeringen, daklijsten, onder dakpannen en in spouwmuren. Het zijn uiterst nuttige dieren die naast nachtvlinders ook heel veel muggen vangen.

    De gemeente onderzoekt welke bermen met het oog op verhoging van biodiversiteit kunnen worden aangepast.

    Foto van wegberm met inheemse bloeiende kruiden, Haaksbergen (foto Betty Morsinkhof ©)
    Foto van wegberm met inheemse bloeiende kruiden, Haaksbergen
    (foto Betty Morsinkhof ©)

    Meer informatie

  • Wat moet ik doen?

    Bevorderen van biodiversiteit

    Particulieren en stichtingen kunnen zelf ook een grote bijdrage leveren aan de verhoging van de lokale biodiversiteit. Daar wordt niet alleen overlast mee bestreden, maar het is bovendien leuk om nestelende vogels in je tuin te hebben en vlinders die op bloeiende bloemen afkomen. Simpele maatregelen die je kunt treffen zijn:

    • Zaai bloeiende bloemen in, kies voor een inheems vlinder- of bijenmengsel. In deze mengsels zitten ook soorten die roofinsecten aantrekken.
    • Plant een heg of dichte struiken en laat klimop tegen je schutting of tuinmuur groeien. Ook lage dichte struiken volstaan. Insectenetende zangvogels, zoals roodborst, winterkoning, merel en zanglijster kunnen hier een rust- en nestplaats vinden.
    • Hang enkele nestkastjes op voor mezen en voor mussen. Ook jonge mussen worden met insecten gevoerd.
    • Voer in de winter. Hiermee bindt je vogels aan je tuin.
    • (stromend) Water trekt vogels aan, een vogelbad of kleine fontein doet wonderen.
    • Ruim je tuin niet te netjes op. Laat aan de randen uit het zicht wat kreupelhout liggen. Rommelhoekjes zorgen voor hoge natuurwaarden.
    • Je kunt in de schaduw speciale vleermuiskasten ophangen.
    • Doe je kat een bel aan of hou het dier in de broedtijd binnen.

    Voorkom problemen

    De overlast is voor een belangrijk deel te beperken, door in de periode dat er eikenprocessierupsen met brandharen zijn (mei-juli) lanen met eiken zoveel mogelijk te mijden. Mocht dat niet mogelijk zijn, gebruik dan uw gezond verstand:

    • Fiets of loop niet met korte mouwen in een laan met aangetaste eiken. Draag een dunne jas of blouse met lange mouwen.
    • Zet tenminste bij winderig weer een (zonne-) bril op.
    • Zet bij winderig weer geen ramen open vlakbij eiken.
    • Hang geen was te drogen onder of vlakbij eiken.
    • Laat uw hond niet uit in een laan met eiken en houd uw hond in deze periode aangelijnd.
    • Houd vee tenminste 250 m van eiken vandaan.
    • Uitgewaaide nesten (na storm) kunnen verwijderd worden door ze met handschoenen aan in een plastic zak te stoppen, deze dicht te knopen en bij het restafval te stoppen.
    • Verhoog de aantrekkelijkheid van uw tuin voor de natuurlijke vijanden van eikenprocessierupsen. Dit zijn roofinsecten, zangvogels en vleermuizen. Roofinsecten krijgt u door meer bloeiende planten in te zaaien of te poten. Door meer struiken, klimop en mezenkastjes op te hangen krijgt u meer zangvogels in de tuin. Ook (stromend) water trekt veel vogels aan. Vleermuizen eten de eikenprocessievlinders. Vleermuizen houden zich op achter gevelbetimmeringen, luiken, dakspanten, dakpannen en in spouwmuren. U kunt ook speciale vleermuiskasten ophangen.
  • Aanvullende info

    Herkennen van eikenprocessierupsen en hun nesten

    Eikenprocessierupsen zijn 2-3 cm lange grijsgroene rupsen met lange (tot 1 cm), witte afstaande haren. Dit zijn niet de brandharen, deze zijn met het blote oog niet te zien. Ze hebben een donkere kop en zijn altijd in grote groepen bij elkaar. Verplaatsingen gebeuren in lange kop-staart- rijen, waar de processierups haar naam aan dankt. Eikenprocessierupsen hebben een gezamenlijk nest waarin honderden rupsen zitten. Dit nest is gemaakt van lichtgrijze spinseldraden en bevat ook oude vervellingshuiden en brandharen van de rupsen. Het nest ziet er uit als een zakvormige grijze buidel van spinnenrag en bevindt zich op de stam of onder een tak-oksel van een eik. De rupsen houden van warmte en maken hun nest daarom graag aan de zuidkant van de boomstammen. Pas op voor de brandharen van de rups. De rups schiet deze minuscule haartjes af zodra hij zich bedreigd voelt. De brandharen zitten ook in het spinsel waaruit de nesten van de rupsen bestaan. Houdt dus afstand, zeker bij winderig weer!

    Klachten bij brandharen

    Elke eikenprocessierups heeft 600.000 minuscule brandharen die de dieren bij gevaar kunnen loslaten. De haren komen ook vrij bij de vervellingen van de rups. De brandharen leiden tot jeuk, roodheid en zwellingen van de huid. Mentholzalf kan hiertegen verlichting geven.

    Ernstiger klachten kunnen optreden wanneer de brandharen in het hoornvlies van de ogen terechtkomen. U kunt proberen om de ogen voorzichtig te spoelen met lauwwarm water. Ga in ieder geval niet wrijven, daarmee drukt u de haartjes nog verder het hoornvlies in, zodat ze nog lastiger te verwijderen zijn. Ga naar de huisarts als de overlast aan de ogen voortduurt.

    Brandharen kunnen ook in de slijmvliezen van de luchtwegen terechtkomen en dan leiden tot kriebelhoest of een loopneus. Probeer ook hier te spoelen met lauwwarm water. In ernstige gevallen (veel brandharen opgelopen, overgevoeligheid) kan besmetting met de brandharen leiden tot CARA-verschijnselen (benauwdheid), misselijkheid, zweten en braken. Een zeer beperkte groep mensen is dermate overgevoelig dat er een levensbedreigende shock kan optreden. Vaak zijn deze mensen ook overgevoelig voor insectensteken. Deze mensen dienen direct naar de eerste hulp te gaan als de eerste verschijnselen optreden.

    Klachten bij dieren

    Ook dieren kunnen last krijgen van de brandharen. Honden die in afgevallen of uitgewaaide rupsnesten bijten, kunnen zodanig gewond raken dat ze afgemaakt moeten worden. Bij paarden zijn oogontstekingen gemeld.

    Meer informatie

    Meer informatie over eikenprocessierupsen, de bestrijding ervan en hoe te handelen bij klachten is te vinden op de websites: op processierups.nu en thuisarts.nl.


    Veel gestelde vragen

    Waarom bestrijdt de gemeente alleen risicovolle en drukke locaties?

    De bestrijding is duur en de capaciteit is beperkt. Daarom is een prioritering gemaakt op basis van het aantal eiken, de sterk aangetaste plekken van voorgaande jaren en de plekken waar veel mensen komen of langdurig verblijven. Denk aan scholen, speelplekken, het zwembad en drukke fiets- en wandelroutes. In het buitengebied waar weinig mensen langdurig verblijven, wordt niet actief bestreden.

    Waarom zit er geen lint om de bomen met rupsen?

    Staphorst heeft ongeveer 15.000 eiken in de gemeente staan. In heel veel eiken zitten rupsen. Het is veel werk om iedere eik met rupsen met een lint te markeren. In plaats daarvan gebruiken we een digitale kaart. Die werkt makkelijker. Daarnaast gaan we er vanuit dat iedereen in Staphorst inmiddels weet dat er rupsen in de eik kunnen zitten en deze zelf kan herkennen.

    Kunnen honden last krijgen van de rups?

    Honden kunnen door het happen in gevallen rupsennesten ernstig letsel aan het mondslijmvlies krijgen. Vaak is dit te herkennen aan zwellingen op de tong en lippen. De dieren gaan extra speeksel aanmaken en tranen. Honden kunnen slikklachten krijgen en gaan kokhalzen en braken. Bij het zien van de genoemde verschijnselen is een snelle behandeling door een dierenarts belangrijk. Klachten aan de huid zijn zeldzaam, omdat dieren een vacht hebben.

    Kan vee last krijgen van de rups?

    Er kunnen klachten optreden als vee graast onder aangetaste eikenbomen, of als gras of hooi uit de buurt van aangetaste eiken als veevoer wordt gebruikt. Laat vee niet grazen onder aangetaste bomen. Rond een vrijstaande boom is het verstandig om een straal van 4 meter vrij te laten.

    Waarom is de plaag zo groot?

    In gemeente Staphorst en de regio om ons heen staan zeer veel eiken. Dat maakt deze regio een aantrekkelijk gebied voor de rupsen.

    Klopt het dat er ook nesten in de grond zitten?

    Ja, omdat het vorig jaar erg warm en droog was, waren de bladeren van de boom niet meer eetbaar voor de eikenprocessierupsen. Mede door de hitte zijn grote groepen rupsen toen in de grond gekropen. De rupsen uit grondnesten zitten meestal aan de stamvoet en daar vervellen ze terwijl het spinsel van het nest ontbreekt. Hierdoor verwaaien de vervellinghuidjes met brandharen makkelijk in de omgeving. Pas hiervoor dus extra op.

    Mag ik zelf een bedrijf inschakelen om rupsen weg te halen?

    Als het gaat om bomen die in uw tuin of op eigen grond staan, mag u als eigenaar de rupsen bestrijden en daarvoor opdracht geven aan een bedrijf. Voor bomen die op gemeentegrond staan mag dat niet.

    Zie voor meer vragen en antwoorden

  • Verwijzingen

  • Informatieve bestanden

  • Handig om te weten

    De brandhaartjes die vrijkomen kunnen jeuk en huiduitslag veroorzaken. Zet daarom op winderige dagen geen ramen open als er aangetaste eiken in de buurt staan. Hang geen was onder of vlakbij de eiken te drogen en fiets niet zonder lange mouwen en (zonne)bril door een eikenlaan.

    Verwijder de nesten NIET zelf. De rups laat extra brandharen vrij als het dier zich bedreigt voelt. Ga dus niet aan de slag met brander of stofzuiger.

    Gezondheidsklachten

    Contact met brandharen van de eikenprocessierups kunnen leiden tot gezondheidsklachten. Heeft u last van jeuk, huiduitslag, irritatie aan de ogen of luchtwegen? Dit gaat in de meeste gevallen binnen twee weken weer over. Blijven de klachten aanhouden dan kunt u contact opnemen met uw huisarts.

    Meer informatie is te vinden op de website van de GGD

Wysiwyg